Zihnini Tanımadan Dönüşümü Başlatamazsın SEVCAN TÜRKEL · ZİHNİNİ TANI, DÖNÜŞÜMÜ BAŞLAT
Bir düşün. Daha dün kendine verdiğin bir sözü bugün neden tutamadın? Belki o kişiye bir daha açıklama yapmayacaktın. Belki kendi ihtiyacını ertelemeyecektin. Belki de yapılacak işi bu kez son dakikaya bırakmayacaktın. Niyetin açıktı. Sonra bir an geldi ve sen, hiç istemediğin kadar tanıdık bir davranışın içinde buldun kendini. Bu durumun en yorucu tarafı bazen yaptığın şey değil, ardından kendine söylediğin sözler oluyor: “Demek ki ben değişemiyorum.” Oysa bir şeyi anlamakla onu gündelik yaşamda farklı biçimde yapabilmek arasında mesafe olabilir. Bu mesafeyi görmek, kendine yönelteceğin suçlamadan çok daha işe yarar bir başlangıçtır.
BİLMEK, NEDEN DEĞİŞMEYE YETMİYOR?
Bir daha aynı tartışmanın içine girmeyeceğine karar verdin. Bu kez sesini yükseltmeyecek, kendini uzun uzun açıklamayacaktın. Sonra o tanıdık cümleyi duydun. Birkaç saniye içinde, haftalardır vermemeye çalıştığın tepkiyi yeniden verdin. İnsan böyle anlarda kendisine kızıyor: “Ben bunu biliyordum. Neden yine yaptım?” Çünkü bir davranışın sana iyi gelmediğini anlaman, onu ortaya çıkaran alışkanlıkların da aynı anda değiştiği anlamına gelmiyor. Kararlarımızı düşüncelerimiz kadar duygularımız, geçmişte öğrendiklerimiz ve o anın koşulları da etkiliyor. Örneğin birisi sana geç cevap verdiğinde hemen “Benden uzaklaşıyor.” sonucuna varabilirsin. Oysa ortada yalnızca gecikmiş bir mesaj vardır. Zihnin, bugünkü küçük bir belirsizliği daha önce yaşadığın bir hayal kırıklığıyla birleştirmiş olabilir. Buradaki mesele kendini zayıf ya da iradesiz ilan etmek değil. O birkaç saniyede içinde neler olduğunu merak etmeye başlamak.
ZİHNİN TANIDIK YOLLARI
Uzun zamandır gittiğin bir yere yürürken bazen yolun bir bölümünü nasıl geçtiğini hatırlamazsın. Kaldırımı, köşedeki dükkânı, ışıkları bilirsin. Ayakların yönü bulurken zihnin başka bir meseleyle uğraşıyordur. Beynin tekrar edilen bazı davranışları daha az dikkat gerektirecek şekilde öğrenmesi günlük yaşamı kolaylaştırır. Her sabah diş fırçalamayı yeniden öğrenmek zorunda kalmayız. Ama bu kullanışlı özellik, artık istemediğimiz bazı tepkilerde de karşımıza çıkabilir. Bir eleştiride hemen savunmaya geçmek. Bir isteği geri çeviremediğin için sonradan öfkelenmek. Hata yapmaktan korktuğun için başladığın işi sürekli ertelemek… Bunlar aynı nedenle oluşmaz; yine de bazıları zamanla alışıldık tepki yollarına dönüşebilir. Kendine şu soruyu yönelt: “Ben en çok hangi anlarda, düşünmekten önce tepki veriyorum?” Cevap bazen olayın kendisinden çok, olayın sende uyandırdığı tanıdık duyguda saklıdır.
KENDİNİ SUÇLAMADAN BAKABİLİR MİSİN?
“Ben hep böyleyim.” cümlesi çok ağır bir cümle. Bir davranışı anlatırken farkında olmadan bütün kimliğini tarif etmeye başlıyorsun. Oysa “Bugün o konuşmada yine sustum.” dediğinde ortada incelenebilir bir olay var. Kimin yanında sustun? Tam olarak hangi sözden sonra? İçinden ne geçiyordu? Söyleseydin ne olacağından korktun? Bu sorular kendini aklamanın yolu değil; kendini daha doğru anlamanın yolu. İnsan bazen kendi davranışına dışarıdan, ilk kez gördüğü bir sahneye bakar gibi bakabildiğinde önemli ayrıntılar yakalar. Farkındalık her zaman rahatlatıcı da olmayabilir. Bazen daha önce görmezden geldiğin bir gerçeği gösterir. Ama yargılamak yerine anlamaya çalıştığında, o gerçekle ne yapacağına karar verebileceğin bir alan açılır.
F.A.D. YAKLAŞIMINDA İLK KAPI: FARK ET
Kuantum İstanbul Akademi bünyesinde geliştirdiğim F.A.D. Düşünce Tekniği’ni üç aşamayla anlatıyorum: Fark Et, Adım At, Devam Et. İlk aşamada kişiden hayatını bir günde değiştirmesini istemiyorum. Önce tekrar eden bir davranışını yakalamasını, mümkünse onu neyin tetiklediğini gözlemlemesini öneriyorum. Diyelim ki bir arkadaşın senden son anda bir iyilik istedi. İşlerini yetiştiremeyeceğini biliyorsun ama “Tabii.” dedin. Akşam olduğunda hem yorgunsun hem de kendine kızgın. İşte tam burada durup sorabilirsin: “Ben evet derken gerçekten ne istiyordum? Yardım etmeyi mi, yoksa hayır dediğimde sevilmemeyi göze alamamayı mı?” Bu sorunun cevabı herkes için aynı değil. Fakat sana ait cevabı bulmak, bir sonraki sefer başka bir seçim yapabilmenin başlangıcı olabilir.
BUGÜN SADECE BİR ŞEYİ GÖZLEMLE
Bu yazıdan sonra kendine uzun bir değişim listesi hazırlamanı istemiyorum. Gün içinde seni rahatsız eden, üstelik daha önce de yaşadığın tek bir anı seç. Ne oldu? Ne hissettin? İlk tepkin neydi? Sonrasında aslında ne yapmak istediğini düşündün? Bir kâğıda dört kısa cümle yazman yeterli. Amacın kusursuz bir cevap bulmak değil; her defasında hızla geçtiğin bir anın içinde biraz daha uzun kalabilmek. Belki bugün davranışın değişmeyecek. Ama onu ilk kez bu kadar açık göreceksin. Bazen gerçek başlangıç tam da budur.
Zihnini tanımak, kendini baştan yazmak değil; hangi satırları neden tekrar ettiğini fark etmektir.
GELECEK HAFTA
Bilinçli Zihin: Şu Anda Düşünen Tarafın
Şimdi de şu soruya yaklaşacağız: Bir düşünceyi fark ettiğinde zihninde ne değişiyor?
